Czym jest stycznik?
Stycznik to urządzenie, które znacząco zwiększa bezpieczeństwo użytkowania obwodów elektrycznych, a także poprawia efektywność działania podłączonych do niego urządzeń. W przeciwieństwie do przekaźników, styczniki są zaprojektowane głównie do obsługi obwodów głównych o dużym poborze prądu. Dlatego znajdują zastosowanie między innymi w systemach alarmowych, wentylacyjnych, grzewczych, pompach, a także w silnikach elektrycznych. Styczniki są kompatybilne z różnymi urządzeniami elektrycznymi, z tego powodu świetnie sprawdzają się w instalacjach elektrycznych zarówno w domach prywatnych, jak i zakładach pracy. Sterując dopływem i odcięciem zasilania, styczniki zwiększają wydajność urządzeń, zmniejszają ryzyko awarii i optymalizują działanie całego obwodu elektrycznego.
Budowa stycznika
Stycznik to mechaniczny łącznik elektryczny, który z reguły składa się z cewki oraz dwóch rodzajów styków: głównych (roboczych) i pomocniczych. Styki główne odpowiadają za uruchamianie podłączonego urządzenia, natomiast styki pomocnicze mogą służyć do przesyłania dodatkowych informacji, np. o stanie pracy urządzenia. Aby stycznik zadziałał, niezbędne jest dostarczenie prądu o odpowiednim napięciu do cewki elektromagnesu, co powoduje zamknięcie styków głównych i włączenie urządzenia. Wyłączenie urządzenia następuje, gdy napięcie zasilające cewkę zostanie zmniejszone. Dodatkowo, w skład stycznika wchodzą takie elementy jak:
- rdzeń,
- sprężyny stykowe,
- komory do gaszenia łuku elektrycznego.
Stycznik elektryczny
Standardowy stycznik elektryczny to urządzenie o stosunkowo niewielkich rozmiarach. Może załączać urządzenia wymagające dużej mocy, a więc np. większe silniki elektryczne, dźwigi, windy czy rozbudowane sieci klimatyzacyjne. Za najważniejszy element, w jaki wyposażony jest stycznik elektryczny, uważana jest cewka wraz z elektromagnesem. Niekiedy stycznik elektryczny umożliwia też podłączenie rozmaitych akcesoriów, jak choćby układów automatycznej regulacji czasu pracy.
Rodzaje styczników
Mimo że wszystkie styczniki służą do tego samego — załączania i wyłączania obwodów elektrycznych — istnieją różne rodzaje styczników. Różnią się one między sobą między innymi konstrukcją, a niektóre z nich mogą zawierać dodatkowe elementy pomocnicze. Oprócz opisanych powyżej styczników elektrycznych wyróżniamy także:
- styczniki prądu przemiennego (AC) — sterujące pracą silników elektrycznych i urządzeń elektrycznych, stosowane w budynkach jednorodzinnych oraz użyteczności publicznej (np. zakłady pracy);
- styczniki prądu stałego (DC) — stosowane głównie w automatyce przemysłowej (trakcje elektryczne, dźwigi i urządzenia dźwignicowe), mają za zadanie umożliwienie ciężkiego rozruchu i bezpieczeństwo hamowania z użyciem przeciwprądu;
- styczniki modułowe — mające zastosowanie głównie w przemyśle, gdzie potrzebna jest duża wytrzymałość, charakteryzują się dużym obciążeniem (np. przy maszynach budowlanych lub urządzeniach modułowych);
- styczniki pomocnicze — stosowane w układach sterowania, regulują pracę urządzeń elektrycznych (silników, zaworów, urządzeń grzewczych);
- styczniki elektromagnetyczne — charakteryzują się wykorzystaniem elektromagnesu do sterowania pozycją styków roboczych. Po podaniu napięcia na cewkę elektromagnesu generowane jest pole magnetyczne, które przyciąga zworę, powodując zamknięcie lub otwarcie obwodów roboczych. Po odcięciu napięcia sprężyna powraca styki do pozycji wyjściowej;
- styczniki z termikiem — wyposażone w bimetalowe wyzwalacze, chroniące przed przeciążeniem urządzenia, które są zasilane poprzez te styczniki;
- styczniki bistabilne — posiadające dwie stabilne pozycje styków roboczych, do przełączenia potrzebują krótkich (trwających zaledwie kilka milisekund) impulsów napięcia zasilającego cewkę;
- styczniki różniące się liczbą obwodów roboczych (np. styczniki dwutorowe).
Jak dobrać właściwy stycznik mocy
Prostym sposobem na to, by dobrać odpowiedni stycznik mocy, jest obliczenie polegające na pomnożeniu mocy załączanego silnika przez dwa. Jeśli na przykład silnik ma moc 18 kW, to po tym mnożeniu otrzymujemy wartość 36. Teraz sprawdzamy w typoszeregu, jaki stycznik mocy ma wartość najmniej przekraczającą otrzymany wynik. Może to być stycznik 40 A.
Styczniki a przekaźniki — co wybrać do załączania i wyłączania obwodów elektrycznych
Pomimo że zasada działania styczników i przekaźników jest ta sama — pośredniczenie w załączaniu i wyłączaniu obwodów elektrycznych — urządzenia te posiadają znaczące różnice (głównie w liczbowych parametrach technicznych). Przekaźniki stosowane są w przypadku obwodów niskoprądowych, z kolei styczniki — do wysokoprądowych, co umożliwia ich zastosowanie do dużych silników elektrycznych napędzających maszyny w przemyśle, oświetlenia opartego na lampach wyładowczych oraz innych odbiorników o dużej mocy o charakterze indukcyjnym.
Warto jednak pamiętać, że styczniki w porównaniu do przekaźników, posiadają mniejszą żywotność pod względem liczby cykli łączeniowych.
